De Permanente Portefeuille in IJsland

IJslanders met een traditionele 'gespreide portefeuille' hebben hun kapitaal in 2008 vernietigd. Zij die alles op een spaarrekening hadden kunnen 3 keer minder kopen. De IJslander met een permanente portefeuille was relatief goed beschermd en kan nu 40% meer vastgoed kopen.

De permanente portefeuille bestaat uit 25% aandelen, 25% lange termijn staatsobligaties, 25% korte termijn staatsobligaties en 25% fysiek goud. De IJslandse regering heeft op de rand van faillissement gestaan waardoor staatsobligaties een serieuze klap gekregen hebben. Aandelen en bedrijfsobligaties zijn totaal geïmplodeerd en de inflatie is geëxplodeerd.

Geen beter scenario denkbaar om de permanente portefeuille eens te testen op dergelijke desastreuze economische situaties. We gaan het rendement na van de 4 verschillende activa in de portfolio.

Lange termijn staatsobligaties lopen in IJsland maar tot 2019, dus dat is maar een 10 jaar. Hier wat ze gedaan hebben in 2008:

Bron: Centrale Bank IJsland, Bonds.is/LTBonds

Dit is echt interessant. Kijk eens hoe de markt compleet gedesoriënteerd was. Toen de collaps begon in september vluchtte jan en alleman naar de lange termijn staatsobligatie en duwde de prijs explosief omhoog in enkele dagen van +/-90 naar +/-130.

Maar dat bleek al vrij snel een illusie want de crisis was zo groot dat hun eigen land plots op de rand van het faillissement stond omdat ze al die 'garanties' niet konden betalen dat ze nu moesten ophoesten door hun banken over te nemen. Bovendien explodeerde de inflatie omdat de munt kelderde in waarde. Het resultaat was er en de lange termijn staatsobligaties zakt weg op 1 maand van 130 naar 70.

Naar het einde van het jaar toe was het duidelijk dat ze een 'bailout' kregen van verschillende andere landen en herstelde de obligatie terug van 70 naar 92. Resultaat van de lange termijn staatsobligatie voor de IJslander valt op het eerste zicht mee, een daling van 100 naar 92, 8,6% eraf. Die staatsobligatie gaf ook een interest van 8,75% dus dat compenseert het verlies en het eindresultaat is 0%. Geen winst, geen verlies in Kronen uitgedrukt.

Het cash gedeelte zat geïnvesteerd in korte termijn staatsobligaties. De kortste termijn staatsobligatie liep van juni 2007 tot juni 2009. Hier de grafiek voor die obligatie van 2008:

Bron: Centrale Bank IJsland, Bonds.is/STBonds

De korte termijn staatsobligatie was 93 waard begin 2008, op het einde van het jaar was hij 97 waard. Je krijgt er nog 8,5% interest bij dus kom je op 97 + 8,5 = 105,5. Gestegen van 93 naar 105,5, een rendement van 12%.

Het rendement van de aandelen is vrij eenvoudig:

Bron: TradingEconomics.com

De beurs is gezakt van 5671 naar 582, een verlies van 90%, uitgedrukt in Kronen.

En wat heeft goud gedaan in IJslandse Kronen? Dat is een moeilijke zaak omdat dit direct afhangt van de waarde van de Kroon. Hier de grafiek ten opzichte van de Euro:

Bron: Europese Centrale Bank

Begin 2008 betaalde je 90 Kronen voor 1 Euro. Eind 2008 betaalde je 290 Kronen voor 1 Euro. Begin 2008 kostte goud 530 euro per ounce. Eind 2008 stond goud op 592 euro per ounce. In Kronen is goud begin 2008 530 euro x 90 Kronen = 47.700 Kronen per ounce. Eind 2008 is het 592 euro x 290 Kronen = 171.680 Kronen voor 1 ounce goud.

Nu, de rate van de Kronen versus de Euro is voedsel voor discussie. De ECB is gestopt met de rate te publiceren op 9 december 2008. De laatste quotering was die 290 Kronen voor 1 euro. Sindsdien is het een groot vraagteken wat de Kroon - werkelijk - waard is want je kan hem niet meer vrij inwisselen. Dat heeft het parlement van IJsland gestemd.

Je kan de grafieken geloven van wat de IJslandse centrale bank zegt dat ze waard is. Wel hebben wij of de IJslanders het recht niet Kronen te wisselen. Het is dus goed mogelijk dat je op de zwarte markt veel minder Euro's of dollars krijgt dan de IJslandse centrale bank beweert dat de Kroon waard is.

Maar voor onze berekeningen volstaat de laatste notering van 9 december 2008 om reeds te zien wat hier gebeurd is in 2008. Goud is dus omhoog van 47.700 Kronen naar 171.680 Kronen of 259% rendement in Kronen uitgedrukt.


Wat geeft het totaal plaatje?

1. 25% Lange Termijn Staatsobligaties: 25 x 1 (0%) = 25
2. 25% Korte termijn staatsobligaties: 25 x 1,12 (12%) = 28
3. 25% Aandelen: 25 x 0,12 (-88%) = 3
   
4. 25% Goud: 25 x 3,59 (+259%) = 90

Totaal = 25 + 28 + 3 + 90 = 146

Dus de 100 Kronen zijn 146 Kronen geworden, een rendement van 46% voor de permanente portefeuille, in Kronen uitgedrukt.

Echter wat is een Kroon nog waard? De IJslandse centrale bank beweert dat de inflatie gestegen is van 5% naar 18% in 2008. Als je dus hun cijfers neemt dan is die 146 Kronen dus wel 18% minder waard en dus slechts 120 Kronen Koopkracht. Je hebt dus al zeker geen 46% maar wel in het beste geval 20% rendement.

Echter, als je de cijfers neemt van de Europese centrale bank dan is de inflatie van de Kroon ten opzichte van de Euro maar liefst 70%. Dus die 100 Kronen van begin 2008 kon je nog 1,1 Euro voor krijgen. Die 145 Kronen van eind 2008 kan je slechts 0,5 euro voor krijgen. Met andere woorden je bent nog steeds 55% koopkracht verloren in Euroland desondanks je een permanente portefeuille had.

Dat is niet leuk, maar best te smaken als elke goede huisvader belegger om je heen totaal geruïneerd is!

Immers indien je uitgaat van de 18% inflatie van de IJslandse centrale bank heb je dus een rendement van 20% na inflatie. Dat is een zeer goed rendement in vergelijking met andere IJslandse activa. Hier bijvoorbeeld de prijs evolutie van huizen in IJsland voor 2008:

Bron: Centrale Bank IJsland/Statistieken

Begin 2008 steeg vastgoed nog serieus in Kronen maar eind 2008 daalde vastgoed al in Kronen uitgedrukt. Met officiële inflatie ingerekend daalt de prijs van 213,8 naar 179,8 of een verlies van 16% in koopkracht.

Met de permanente portefeuille heeft een IJslander dus geen koopkracht verloren ten opzichte van huizen, wel integendeel, waar huizen gedaald zijn met 16% met inflatie ingerekend, is de koopkracht van de permanente portefeuille gestegen met 20% inflatie ingerekend. Je kan dus dankzij de permanente portefeuille 40% meer huis kopen!

Je mag niet denken wat er met de mensen gebeurd is die een 'veilige traditionele gespreide portefeuille' hadden met 50% aandelen en 50% bedrijfsobligaties. Van de aandelen schiet niets over. De bedrijfsobligaties bestonden voor een groot deel uit financiële obligaties van banken die allen genationaliseerd zijn en de rest van IJslandse bedrijven die failliet gaan als nooit tevoren.

Al heb ik de cijfers niet, ik schat dat bedrijfsobligaties in IJsland ongeveer 50% verloren zijn in waarde. In Kronen uitgedrukt ben je dus +/-75% verloren. Met de werkelijke inflatie ten opzichte van de euro is die resterende 25% slechts een derde waard. Met andere woorden je bent 90% van je koopkracht verloren in euro's uitgedrukt.

Nee, die traditionele gespreide portefeuille is een regelrechte SCHANDE. Elkeen die vandaag nog een dergelijk gedrocht heeft kan maar beter snel tot inzicht komen!

Alles op een spaarrekening was ook een zeer slecht idee. Als je je geld al terug zag, dan is het nu een pak minder waard. Officieel 18% minder waard, in euro's ben je 70% van je koopkracht verloren met die spaarrekening!

Met de permanente portefeuille heb je ook serieus slaag gekregen. In euro's uitgedrukt ben je 50% van je koopkracht verloren. Ook pijnlijk maar je hebt dubbel zoveel koopkracht dan alles op een spaarrekening en 5 keer meer koopkracht behouden dan de traditionele 'gespreide' portefeuille.

De ervaring uit IJsland toont dus dat de permanente portefeuille niet in staat is van wonderen te verrichten. Het blijft een feit dat de IJslander zelfs met de permanente portefeuille na 2008 toch een stuk minder import goederen zal kunnen kopen. Echter, hij behoort nu tot de rijkere klasse in IJsland en heeft zijn relatieve koopkracht ten opzichte van Jan met de pet verdubbeld tot vervijfvoudigd.

Ook dien je alles uiteraard in perspectief te plaatsen. Wat is er gebeurd de 10 jaar ervoor?

Hier de grafiek van aandelen vanaf 1999 tot vandaag 2009:

Tot 2003 deed de beurs nog vrij normaal. In 1999 was het nog 50% gestegen om dan in de dotcom crash in 2000 alles terug af te geven. Echter vanaf 2002 neemt de IJslandse beurs een 'loopje'. Ze stijgt zomaar eventjes van 1100 punten naar 7500 punten in 2007. Terwijl in de rest van Europa aandelen op 5 jaar 100% stijgen, stijgen ze 700% in IJsland.

Ze dachten dat ze van vissers tot beurs goeroes waren getransformeerd en ze geloofden het nog allemaal ook. Met een permanente portefeuille deed je echter het omgekeerde van wat de massa deed. Door het jaarlijks uitbalanceren zat je aandelen te verkopen 5 jaar aan een stuk en kocht je er staatsobligaties en goud mee.

De hoeveelheid staatsobligaties en goud dat je in die periode gekocht hebt is aanzienlijk gezien de enorme winsten van je 25% aandelen die elk jaar afgeleverd werden. Je kocht een pak meer goud dan bijvoorbeeld een Europeaan met een permanente portefeuille. Hoewel je achterliep op de prestaties van de 100% aandelen portefeuilles was je wel net datgene aan het opstapelen dat je zou redden van de ondergang. Je kan dan ook stellen dat over de voorbije 10 jaar een IJslander zijn koopkracht dankzij die permanente portefeuille behouden heeft en zelfs serieus heeft doen toenemen relatief tot zijn medeburgers.

Ook interessant is wat de permanente portefeuille die IJslander nu VERPLICHT te doen bij het herbalanceren begin 2009. De grote meerderheid van zijn goud verkopen en hier een compleet nieuw pakket aandelen te kopen alsook staatsobligaties zodat de verhouding terug op de veilige 25/25/25/25 staat. Niet echt een slecht koopmoment nu de beurs 50% lager staat dan 10 jaar geleden en staatsobligaties 15-20% rente geven. Maar dat is speculatie. Wel ben je weer serieus tegen de trend in aan het handelen. Want geloof me, je vind geen IJslander meer die nu nog aandelen koopt of staatsobligaties for that matter. Ze zijn nog allen aan het bekomen van de SHOCK.